Europese grens- en kustwacht aanvullen met eerlijk spreidingsmechanisme

Een eigen Europese grenswacht die lidstaten aan de buitengrenzen van de Unie kan helpen bij grenscontrole is een goede zaak. Een gebied zonder binnengrenzen heeft nood aan een gemeenschappelijke en solidaire controle van de buitengrenzen. Zo’n systeem kan enkel werken als er ook aan die buitengrenzen een goede en menswaardige opvang en een correcte registratie van vluchtelingen wordt georganiseerd, én als de Unie over een performant en eerlijk spreidingsmechanisme beschikt.

Het voorstel van de Commissie breidt de bevoegdheden van het bestaande Frontex-agentschap uit. Nu is Frontex een coördinerend orgaan, het commando zit bij de lidstaten. In het nieuwe voorstel zal Frontex ook het commando in handen krijgen over de nieuwe grenswacht en het zogenaamde rapid response team, in overleg met de lidstaat waar die buitengrens zich bevindt. Het concept is dat elke lidstaat verantwoordelijk is voor de Europese buitengrenzen en dus zowel financieel als qua manschappen moet bijdragen aan de bescherming van die buitengrenzen. Het Europees parlement heeft trouwens al in een resolutie van 2014 gezegd dat de Europese buitengrenzen - meerbepaald de Schengengrenzen - in de toekomst bewaakt moeten worden mét de steun van Europese grenswachters.

Het controversiële voorstel dat de grenswacht ook kan optreden als een lidstaat aan de buitengrens die grens onvoldoende kan of wil beschermen is een logisch verlengstuk van die gedeelde solidariteit. Het is uiteraard de bedoeling dat lidstaten zelf assistentie vragen van de Europese grenswacht. Dat is wat in de praktijk ook zal gebeuren. Maar we hebben inmiddels ook geleerd dat je bij een regeringswissel niet altijd zeker bent of de nieuwe regering de Europese solidariteit genegen is. Denk maar aan wat Europa vandaag meemaakt met Hongarije. In zo’n gevallen is het goed dat de EU zelf kan beslissen om manschappen te sturen.

Er zitten nog een aantal zwakke punten in het voorstel. Zo is nog niet duidelijk hoe de financiering zal verlopen en of lidstaten bereid zullen zijn manschappen klaar te houden. In ons land betekent dat bijvoorbeeld dat er extra aanwervingen moeten gebeuren.

Bovendien kan zo’n systeem maar werken als Europa aan haar buitengrenzen vluchtelingen goed en menswaardig kan opvangen, rekening houdend met de mensenrechten én de fundamentele vrijheden van vluchtelingen. We moeten er voor zorgen dat wie geen recht heeft op bescherming, dat al aan de buitengrenzen te weten komt. Het zal ook het Europese agentschap zijn dat de terugkeer regelt. Maar wie wel recht heeft op bescherming moet ook geholpen worden. Dat betekent dat Europa moet beschikken over een duidelijk en performant spreidingssysteem. Ook daarin moeten de lidstaten solidair zijn met elkaar, en dat blijft voorlopig erg problematisch.