Een Europa van twee snelheden moet wel op hetzelfde spoor blijven rijden

Het lijkt alsof de Europese regeringsleiders op de Europese top van Malta waar de toekomst van de Europese Unie besproken wordt, eindelijk beseffen dat het nationaal-egoïsme waarmee ze de afgelopen jaren de Unie hebben bestuurd de EU stuurloos heeft gemaakt. De ernstige bedreigingen aan onze grenzen in combinatie met de anti-Europese houding van de Trump-administratie maken duidelijk dat Europa nu enkel kan rekenen op haar eigen kracht en zelfbewustzijn.

Ondanks alle - en vaak terechte - kritiek op de werking van de Europese instellingen, beseffen ook de Europeanen dat we alleen eendrachtig nog enige betekenis kunnen hebben in de wereld. Daarom klinkt het exit-discours in de verschillende lidstaten ook steeds zwakker. Er is niet enkel eenheid nodig, maar we moeten ook in staat zijn ons te bevrijden van wat Jürgen Habermas de ‘razende stilstand’ van Europa noemt. Verschillende regeringsleiders, waaronder premier Michel pleiten nu voor een Europa van twee snelheden. Een Europese avant-garde die écht vooruit wil, kan in staat zijn om het Europese project te deblokkeren. Maar daar zijn voorwaarden aan verbonden.

Een Europa van twee snelheden is iets anders dan twee verschillende Europa’s. Het moet wel de bedoeling zijn dat iedereen op hetzelfde spoor blijft rijden, dat wil zeggen dat de Europese basiswaarden en principes overal in de EU blijven gelden. Een stevige Europese locomotief moet in staat zijn de trein der traagheid weer op gang te trekken, maar de wagonnetjes moeten wel volgen. Een tweede voorwaarde is dat die Europese locomotief trekt aan datgene waar de Europeanen zich echt bezorgd om maken, namelijk de aftakeling van de sociale welvaartsstaat, sociale dumping, veiligheid, migratiepolitiek en de sociale gevolgen van klimaatverandering. In al die dossiers moeten we ernaar streven om datgene wat Europa uniek maakt in de wereld niet enkel opnieuw naar waarde te schatten, maar ook te versterken, namelijk sociale rechtvaardigheid en respect voor de mensenrechten binnen de grenzen van de liberale democratie en de rechtsstaat. Binnen dat kader kan een krachtige Europese locomotief het voortouw nemen om de Unie uit de impasse te halen.