Pro Europees zijn is moedig, maar onvoldoende

In haar speech over de toekomst van Europa voor de plenaire vergadering van het Europees Parlement, maakte de Duitse bondskanselier Merkel duidelijk de keuze voor Europa. In tijden van polarisering en groeiend nationalisme is dat een belangrijk signaal. Merkel had het over samenwerking, solidariteit en verantwoordelijkheid. Ze liet niet na om - zonder namen te noemen - regeringsleiders als Orban te waarschuwen: wie de rechtsstaat en de vrije pers onderuit haalt, treft de hele Unie. Merkel had ook de moed om er op te wijzen dat lidstaten bereid moeten zijn soevereiniteit af te staan aan Europa, als het gaat over buitenlands beleid, veiligheidsbeleid (ze pleitte voor een echt Europees leger) en het migratie- en vluchtelingenbeleid. Dat laatste moet gebeuren via één gemeenschappelijk Europees asielbeleid, ondermeer ook om secundaire migratie tegen te gaan. Dat zijn belangrijke signalen.

Opmerkelijk was ook dat ze in haar pleidooi voor de herindustrialisering ondermeer de nadruk legde op de productie van batterijen voor elektrische wagens in Europa. Om dat te horen uit de mond van de regeringsleider die de felste verdediger is geweest van ‘vuile dieselwagens’ is een opluchting. Maar waar ze het niet over had, en dat is zorgwekkend, is dat heel wat Europeanen bezorgd zijn over die transitie naar een koolstofvrije economie. Zowel haar fractie, de EVP, als de hele rechterzijde in het Europees parlement lijkt maar niet te begrijpen dat er een radicaal andere aanpak zal nodig zijn in Europa. Een Europa van solidariteit - waar Merkel zo de nadruk op legde - wil ook zeggen dat je in die noodzakelijke transitie iedereen mee neemt. Dat betekent dat je mensen die vrezen hun job te zullen verliezen, gerust kunt stellen. Het betekent dat je sociale rechten op Europees niveau wettelijk verankert en zorgt voor een ‘eerlijke transitie’. Daarover heeft zij zedig gezwegen. Als Merkel het heeft over investeringen in nieuwe technologieën betekent dat ook dat we afscheid moeten nemen van het Europa van de besparingen en naar een Europa van investeringen moeten gaan. Omdat te kunnen doen, zijn ook eerlijke belastingen noodzakelijk voor multinationals en digitale platforms. Ook daar heeft Merkel over gezwegen.

Pro-Europees zijn is vandaag moedig, maar het is onvoldoende om de harten van de Europeanen te veroveren. Merkel had ook Europese burgers gerust kunnen stellen en hun garanderen dat Europa hen zal beschermen in de transitie naar een nieuwe en duurzame economie. Dat ze dat niet gedaan heeft, is een gemiste kans.