Opiniestuk: Waarom de agenda van Merkel niet de onze is

In een opiniestuk in De Morgen, onderstrepen Kathleen Van Brempt (sp.a) en Bart Staes (Groen!) hoe er meer en betere samenwerking rond het economisch bestuur van de Eurozone kan komen, ook aan de linkerzijde.

Een socialer Europa is nodig

Collega Dirk Sterckx stelde zaterdag 12 maart, in De Morgen dat hij geen graten ziet in de resem voorstellen en ideeën die binnen de Europese Unie opgang maken ("Ja, het moet van Europa"). Dat Sterckx de vooral Duitse agenda steunt is zijn goed recht, maar zeggen dat 'de linkerzijde' de voorstellen onterecht asociaal noemt is toch een paar bruggen te ver. Tijd voor een kleine rechtzetting.

Laat ons eerst en vooral een hardnekkig misverstand de wereld uit helpen: ja, ook voor de linkerzijde is een consolidatie van de overheidsfinanciën broodnodig. Natuurlijk onderschrijven we het belang van een duurzaam beheer van de overheidsfinanciën. Er is niets solidairs aan het opstapelen van grote tekorten en aan het creëren van een torenhoge staatsschuld, integendeel. De ervaring van de 'hervormingen' van het stabiliteits- en groeipact van 2005 en de ontsporingen in nationale begrotingen over de afgelopen jaren tonen bovendien duidelijk aan dat er effectief nood is aan een strenger kader met budgettaire verantwoordelijkheid. Er is binnen de EU dan ook een grote overeenstemming dat er inderdaad nood is aan meer en betere samenwerking als het over het economisch bestuur van de Eurozone gaat, ook ter linkerzijde.

Maar het kalf ligt wat ons betreft niet daar gebonden. De hamvraag is HOE je dit bereikt, HOE je dit invult. De 'richtsnoeren en prioriteiten' die Sterckx aanhaalt en die als leidraad moeten dienen voor het opstellen van de begrotingen van de lidstaten, geven daarin blijk van een wel bijzonder eenzijdige benadering. Het huidige mantra binnen de EU lijkt immers 'hoe minder, hoe beter'. Besparen is de boodschap: afschaffen van de index, invoeren van een loonstop, ontmanteling van het centrale loonoverleg... In informele teksten van de Commissie wordt er zelfs onomwonden gepleit voor het verlagen van minimumlonen en het afschaffen van systemen zoals de woonbonus.

Met deze eenzijdige agenda creëren Merkel en co twee fundamentele problemen. Ten eerste hypothekeert men de groei van de EU. Want besparen zonder te investeren is contraproductief. Saneren moet dus altijd worden gezien in een breder kader van duurzame groei. Gek genoeg heeft Europa dit kader al vastgelegd in de EU2020-strategie. Hierin worden duidelijk de investeringsprioriteiten voor de Unie en de lidstaten aangegeven: meer en beter onderwijs, meer inzetten op en investeren in innovatie, onderzoek en ontwikkeling, de transitie maken naar duurzame manieren van produceren en consumeren, meer Europeanen aan het werk krijgen en de ongelijkheid in de samenleving verminderen. Met een louter economische en conservatieve agenda halen we deze doelstellingen nooit. Wie negeert dat de toekomst ook afhangt van sociale en ecologische doelstellingen zal op het eind van de rit zelfs extra betalen.
Ten tweede gaat men door de gekozen benadering volledig voorbij aan de oorzaken van de crisis. Want hoewel sommigen het liever vergeten, is de crisis waar we vandaag in zitten veroorzaakt door ongebreidelde speculatie op de financiële markten. De toegenomen staatsschuld in de EU is voor een groot deel het gevolg van de redding van de banken. Het is dan ook frappant dat het 'Pact voor de euro' er wel in slaagt om gedetailleerde beleidsopties uit te werken voor zaken die volledig buiten de bevoegdheid van de EU vallen (zoals de loonzetting), maar niet verder komt dan enkele vage verwijzingen naar reeds genomen maatregelen als het gaat over het creëren van financiële stabiliteit. Nochtans toch ook een economische aangelegenheid.

Gelukkig bestaat er een manier die de Europese Unie en haar lidstaten wel in staat zou stellen om zowel financiële stabiliteit te creëren, te investeren in nieuwe groei én de openbare financiën op orde te brengen. Een manier waar 'de linkerzijde' al enige tijd op hamert, Dirk: de invoering van een taks op financiële transacties (FTT) - globaal als het kan, Europees als het moet - zou niet alleen inkomsten opleveren, maar er tevens toe bijdragen financiële speculatie af te remmen en meer stabiliteit in het financieel systeem te brengen. Een bescheiden heffing van 0,05% (5 eurocent per transactie van ? 100) kan in de EU alleen al jaarlijks ? 200 miljard opleveren die gebruikt kan worden voor schuldafbouw én investeringen.

De Europese Commissie en de Europese staatshoofden en regeringsleiders zouden beter hier wat meer aandacht voor hebben. Dit is alleszins een rechtvaardigere én socialere aanpak dan de huidige koers.”