Opinie - Een goede kok snijdt verstandig

In het Europees Parlement is vandaag gedebatteerd over de crisis van de Euro, het economisch herstelpakket en de EU 2020-strategie. Het is een goede zaak dat deze onderwerpen samen worden besproken. Ze zijn nu eenmaal onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wat ons betreft mogen de EU2020-doelstellingen (zeker de sociale) alvast een pak ambitieuzer, maar dat hebben we eerder al duidelijk gemaakt.

Interessant vandaag is vooral het debat over het begrotingsbeleid. Het Europa van de toekomst bouwen betekent immers dat er vandaag al geïnvesteerd moet worden. Dit staat echter in schril contrast met de roep naar massale bezuinigingen en een strikt orthodox begrotingsbeleid die het hardst weerklinkt in conservatieve en liberale hoek. Een misleidend debat dat echter vooral de verborgen agenda's dient, bijvoorbeeld om de rol van de staat terug te dringen.

Willen wij dan enkel uitgeven? Laat ons dat misverstand alvast de wereld uit helpen: een overheid die structureel op krediet leeft, voert een even asociaal beleid als zij die snoeien zonder omzien. Hiermee wordt de schuldlast immers gewoon naar de volgende generaties verschoven en brengt men ook de betaalbaarheid van de pensioenen ernstig in het gedrang. Zie ook het (verkiezings)debat vandaag bij ons. Een verzekerd pensioen staat of valt met gezonde overheidsfinanciën en correcte begrotingsdiscipline. Snoeien in de gemakkelijkste of de grootste budgetten is niet noodzakelijk de beste oplossing. De eerste slachtoffers zijn dan vaak de gezinnen en de zwakkeren (omdat sociale uitgaven vaak op de eerste rij staan als er gesnoeid moet worden).

Wat je nodig hebt, is een duidelijke lijn. Aan de basis van budgettaire orthodoxie moet een budgettaire strategie liggen. In deze strategie moet je duidelijk maken waar je naar toe wil, hoe je wil investeren, hoe je wil blijven beschermen. Dit voorkomt dat je hard maar contraproductief bezuinigt. Als je hard gaat bezuinigen in uitgaven die gericht zijn op gezinnen, snij je uiteindelijk in eigen vlees en bereik je het tegenovergestelde effect. Je rekening mag dan misschien aangezuiverd zijn, maar je hebt ondertussen wel je toekomstige economische groei zwaar gehypothekeerd, waardoor er stilstand dreigt.

Een concreet voorbeeld: door te snoeien of minder te investeren in kinderopvang vernietig je niet alleen jobs in de kinderopvang, maar werp je ook een barrière op voor ouders om de combinatie tussen arbeid en gezin te kunnen maken. Hierdoor sluit je een heel aantal mensen (en dus talenten) uit van de arbeidsmarkt.

Een begrotingsstrategie identificeert dus de doelstellingen achter je begroting waardoor je verstandig kan bezuinigen en slim kan investeren. Hierbij moeten er volgens ons drie punten centraal staan:

- investeren in gezinnen: het faciliteren van de combinatie arbeid gezin zal meer mensen aan het werk helpen wat onder meer ook zal leiden tot een bredere belastingsbasis

- investeren in sociale bescherming: de kosten van ons maatschappelijk falen en het opvangen van mensen die door de mazen van het net vallen zijn vele malen hoger dan de kosten van het voorkomen dat deze mensen überhaupt achterblijven

- investeren in slimme, groene groei: het is al vaker gezegd en het wordt vooral ook steeds luider en door steeds meer mensen gezegd. Het stoppen (en terugdringen) van de klimaatverandering is één van de belangrijkste uitdagingen waar we voor staan, maar biedt ook ongekende kansen om met slimme investeringen een ander soort economie op te bouwen en groene jobs te creëren

Dat is natuurlijk niet alles. Om te kunnen investeren, zijn er ook nieuwe inkomsten nodig. Ook hier pleiten we voor verantwoord en sociaal. Dat kan om te beginnen via twee taksen. Ten eerste een taks op financiële transacties: een bescheiden heffing van 0,05% oftewel 5 eurocent per transactie van 100 euro. Bescheiden, maar in de EU alleen al goed voor jaarlijks 200 miljard euro. Dat de taks er tegelijk toe bijdraagt om financiële speculatie af te remmen en meer stabiliteit in het financieel systeem te brengen is uiteraard meegenomen. Ten tweede de invoering van een CO2 taks. Dit gaat in sé over de internalisering van externe kosten (bijdrage aan de klimaatopwarming). In Europa staan we hier al ver in door de uitwerking van een emissiehandelsysteem, maar we moeten verder gaan. En als de rest van de wereld niet kan of wil volgen moeten we een invoerheffing instellen om te vermijden dat onze industrieën wegtrekken om zich te vestigen in landen waar ze niet moeten betalen om te vervuilen.

Dit alles maakt duidelijk dat er heel wat politieke moed nodig is, zeker binnen de EU, om op een verstandige manier uit deze crisis te geraken. Het is dan ook hoog tijd voor Barroso, als voorzitter van de Europese Commissie, om te tonen dat hij durft, en voor Herman Van Rompuy, als voorzitter van de Europese Raad, om te tonen dat hij kan, zelfs als dat betekent dat hij moet ingaan tegen sommige (grote) lidstaten.

Maar dit hele verhaal is niet alleen een Europees verhaal. Ook in België worden we geconfronteerd met een moeilijke budgettaire situatie. Om het begrotingstekort tegen 2012 tot de Maastrichtnorm van 3% terug te dringen, moet er de komende twee jaar bijna € 9 miljard bespaard worden. Het is dus meer dan ooit nodig om een duidelijk kader te hebben dat ons toelaat om verstandig te besparen en slim te investeren zodat we welvaart kunnen creëren en niet blind beginnen te snoeien waardoor we ons economisch en sociaal model op de helling zetten. Laat dit dus ook de inzet zijn van de kiescampagne hier in België. Na 3 jaar stilstand is het tijd om oplossingen aan te reiken.

Kathleen Van Brempt en Saïd El Khadraoui