Europa ziet democratie aftakelen

Een rapport van de Britse onafhankelijke denktank Demos, besteld door de Europese sociaaldemocraten in het Europees parlement, toont aan dat de democratie in Europa aftakelt. Volgens de studie worstelen verschillende lidstaten met de democratische basisprincipes die hen ooit toegang verschaften tot de Unie. Vooral over de evoluties in Hongarije en Griekenland maakt het rapport zich grote zorgen.

Hongarije en Griekenland zijn volgens het Demosrapport de voornaamste landen die met democratische regressie (democratic backsliding) te kampen hebben. Hongarije bengelt voor bijna alle parameters onderaan het Europese peloton.
Noord-Europese lidstaten scoren het best. De hoogste graad van publiek vertrouwen en van democratische instellingen vinden we terug in Denemarken, Luxemburg en Zweden. Gelukkig konden ook Oost-Europese landen zoals Slovenië, Polen, Estland en de Tsjechische republiek de afgelopen jaren sterkere democratieën opbouwen.

Hongarije, Bulgarije en Roemenië scoorden het slechts op alle parameters van de democratie. Maar ook West-Europese landen scoorden op bepaalde domeinen slecht. Frankrijk krijgt bijvoorbeeld negatieve scores voor zijn houding inzake vrijheid van religie. Italië wordt dan weer geconfronteerd met problemen inzake corruptie, georganiseerde misdaad en media-monopolies.

Europa is in de afgelopen 15 jaar minder tolerant geworden tegenover minderheidsgroepen. Vooral de houding ten opzichte van moslims is verhard.

Volgens de onderzoekers wordt Griekenland dan weer zwaar getroffen door werkloosheid, sociale onrust, corruptie en een sterke ontgoocheling in het politieke establishment. Groot-Brittannië bevindt zich slechts met één categorie in de top tien van de democratie-index, namelijk als het gaat over tolerantie naar minderheden. Het land scoort slecht inzake sociaal kapitaal en tevredenheid met de democratie.

België scoort over het algemeen in de middemoot. Wat betreft politieke stabiliteit en de afwezigheid van geweld bevinden we ons op de 12de plaats, weliswaar na landen als Tsjechië, Malta, Polen en Slovakije, maar voor landen als Spanje en Groot-Brittannië. Qua aanhankelijkheid aan de rechtsstaat zitten we op de elfde plaats. Inzake controle op corruptie stijgen we zelfs naar de zevende plaats.

Opvallend is dat de maatschappelijke betrokkenheid van de Belgen vrij hoog is en dat het vrijwilligerswerk in ons land sinds 1999 sterk is toegenomen. We staan daarmee op de vijfde plaats. De Belgen zijn ook vrij tevreden over de democratie (6de plaats). Maar het rapport waarschuwt ons land wel voor zijn houding tegenover moslims en Roma. Bemoedigend is dan weer dat de Belgische burgers inzake tolerantie naar moslims of zelfs vreemdelingen in het algemeen behoorlijk gestegen is sinds 1999. Belgen maken er weinig bezwaar tegen om een vreemdeling als buur te hebben. De Belgen staan daar op derde plaats.

Opmerkelijk is dan weer dat Belgen het helemaal niet zo slecht vinden om een ‘sterke leider’ te hebben. We hebben ook, meer dan in de andere lidstaten de indruk dat we geen controle hebben over ons leven.

De democratische regressie in de EU baart de Europese sociaaldemocraten grote zorgen. De Europese Commissie zou jaarlijks een rapport moeten publiceren over de ontwikkeling van de democratie in de Unie. Als het Commissievoorzitter Barroso menens is met wat hij tijdens zijn State of the Union zei, namelijk dat de Commissie meer bevoegdheden moet krijgen om de democratische rechten in de Unie te beschermen, dan is het nodig dat we precies weten hoe het gesteld is met de democratie in Europa. We zien vandaag verontrustende evoluties in landen als Hongarije, Roemenië, Bulgarije en Griekenland. We moeten dus niet denken dat de democratie een verworven recht is. Een jaarlijks ‘scorebord’ kan landen bij de les houden. Naming and shaming kan ertoe bijdragen dat het debat over de democratie gevoerd blijft worden.

De studie kan hier gedownload worden.