Een gemiste kans

Juncker hield vanochtend een zielloze State of the Union waarvoor hij al in de eerste zinnen de toon zette door te beweren dat je op een “korte termijn van vijf jaar niets kunt veranderen.” Een groter mea culpa kan je nauwelijks slaan. Daarna kabbelde hij voort van initiatief naar initiatiefje, zonder dat uit die opsomming van verwezenlijkingen en plannen ook maar enige overkoepelende visie op de toekomst van Europa bleek. Juncker leek zelfs het verzetten van de klok een grotere prioriteit te geven dan de vertaling van de Sociale Pijler in concrete maatregelen. Dat pakket pan-Europese sociale rechten voor Europese burgers werd zelfs niet één keer vernoemd in zijn toespraak. In zijn eerste State of the Union was dat nochtans een belangrijke uitdaging voor Juncker. Meer nog, hij zou ervoor zorgen dat de EU een ‘Sociale Triple A’ zou krijgen. Veel verder dan het produceren van een grote stapel papier is zijn Commissie helaas niet geraakt. 

Daarmee is Juncker mede verantwoordelijk voor het woekerende populisme en nationalisme in Europa, want net die vormen van extremisme gedijen in een klimaat waar sociale rechtvaardigheid niet gegarandeerd wordt en ongelijkheid toeneemt. Als de Europese burgers vrezen dat de koek steeds kleiner wordt, geeft dat extremisten de kans om schuldigen aan te wijzen: al die migranten die een graantje willen meepikken van de krimpende welvaartstaart. Dat lijdt dan weer naar het ontstaan van autocratische regimes in het hart van de Unie die zich electoraal profileren op het migratiethema. De migratiecrisis noemde Juncker in zijn eerste State of the Union “urgent”. Ze is vandaag nog even urgent, door een totaal gebrek aan een duurzaam en solidair migratiebeleid. Het thema van Junckers speech was “een Europa dat beschermt” en Juncker beloofde inderdaad en terecht een betere grensbescherming. Maar op sociale bescherming hoeven de Europeanen niet te rekenen. Als klap op de vuurpijl hebben Europeanen nu zelfs bescherming nodig tegen anti-democratische regeringen en extreem-rechtse oprispingen binnen de eigen grenzen.

Junckers laatste State of the Union was een gemiste kans om de Europese bevolking weer hoop te geven op een duurzame toekomst voor hun kinderen, een toekomst waarin sociale rechten Europees verankerd zijn, waar een echte omslag wordt gemaakt naar een nieuw en duurzaam economisch model met een faire transitie voor werknemers uit de oude fossiele industrieën, een toekomst waarin er geen twijfel kan bestaan dat de democratie en de rechtsstaat te allen tijde beschermd worden. Nee, in vijf jaar tijd kan je niet alles veranderen, maar je kan er wel voor zorgen dat wat écht belangrijk is voor gewone Europese burgers ook politiek gerealiseerd wordt.