De nieuwe Europese Commissie : wat doet ze en hoe komt ze tot stand?

Na de Europese parlementsverkiezingen van mei 2019 gaat ook de Europese Commissie op 1 november 2019 opnieuw van start. De Commissie is een van de belangrijkste en machtigste instellingen van de EU en de nieuwe bezetting ervan veroorzaakte de laatste weken dan ook reeds heel wat commotie. Denk maar aan de discussie rond de verkiezing van de nieuwe commissievoorzitster Ursula von der Leyen, de onduidelijkheid over wie de Belgische kandidaat-commissaris moest worden of de recente animo rond de nieuwe portefeuille rond ‘Europese levensstijl’. Ook de komende weken zal de Europese Commissie de actualiteit opnieuw beheersen, want volgende week start de procedure om het team van Eurocommissarissen samen te stellen. Maar hoe gaat dit alles nu precies in zijn werk en wat doet de Commissie precies? Wij zetten hieronder even alles op een rijtje.

Wat is en doet de Europese Commissie?

De Europese Commissie vormt de uitvoerende tak van de EU en is als enige bevoegd voor het opstellen van voorstellen van nieuwe Europese wetgeving. Daarnaast voert de Commissie ook de besluiten van het Europees Parlement en de Raad van de EU uit. De verhouding van de Commissie als uitvoerende macht ten opzichte van het Europees Parlement als wetgevende macht is het best te vergelijken met de relatie en interactie tussen de regering en het parlement bij ons op nationaal niveau.

De Commissie bestaat voorlopig uit 28 leden. Elke lidstaat levert één commissaris die, als alles goed gaat, wordt benoemd voor vijf jaar. Interessant om weten is dat het Verenigd Koninkrijk in principe geen Eurocommissaris meer zal leveren, aangezien zij beoogt de EU te verlaten tegen 31 oktober 2019.

Elk van de 28 commissarissen krijgt een specifieke bevoegdheid, ook wel ‘portefeuille’ genoemd, toebedeeld door de voorzitter van de Europese Commissie. Zo kreeg de vorige Belgische Eurocommissaris, Marianne Thijssen (CD&V), in 2014 de portefeuille ‘Werkgelegenheid, Sociale Zaken, Vaardigheden en Arbeidsmobiliteit’ toebedeeld en was zij gedurende 5 jaar bevoegd voor het Europees beleid rond deze thema’s.

Hoe komt de Europese Commissie tot stand?

Stap 1: Het aanstellen van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

Eerst en vooral moet er een voorzitter voor de Europese Commissie worden aangesteld en ook dit gebeurt om de vijf jaar. Het komt aan de Europese Raad, bestaande uit de staatshoofden en regeringsleiders van alle EU-landen, toe een kandidaat-voorzitter aan het Europees Parlement voor te dragen. Meestal komt de kandidaat uit de grootste politieke familie in het Parlement. Om te worden benoemd tot voorzitter moet deze kandidaat door het Europese Parlement worden verkozen bij absolute meerderheid. Ondertussen is deze eerste stap reeds gezet en werd de Duitse Ursula von der Leyen (EVP) gekozen tot nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Zij draagt meteen ook de titel van eerste vrouwelijke commissievoorzitter ooit.

Daarnaast wordt in deze fase ook de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, die ook deel uitmaakt van de Europese Commissie, verkozen door de Europese Raad. De Hoge Vertegenwoordiger fungeert als de hoogste diplomaat van de EU en is tegelijk een van de vicevoorzitters van de Europese Commissie. Ondertussen werd de Spaanse socialist Josep Borrel Fontelles benoemd tot nieuwe Hoge Vertegenwoordiger. Ook hij zal op 1 november 2019 aantreden.

Stap 2: Europese lidstaten kiezen hun Europees Commissaris

Vervolgens is het de beurt aan de (kandidaat-)voorzitter om een team van Eurocommissarissen en vicevoorzitters samen te stellen. Hierbij krijgt elke lidstaat de kans om een eigen kandidaat-commissaris voor te dragen. Deze voordrachten moeten door alle staatshoofden en regeringsleiders in de Europese Raad worden goedgekeurd[DB2] . Ondertussen heeft België beslist om Didier Reynders (MR) voor te dragen als Belgische kandidaat-commissaris en maakte commissievoorzitter von der Leyen reeds bekend dat hij, indien hij effectief benoemd wordt tot Eurocommissaris, de portefeuille ‘justitie’ toegewezen zal krijgen.

Stap 3: Een Europees examen voor de nieuwe Commissarissen.

Echter, de voordracht van een kandidaat door een lidstaat garandeert niet dat deze kandidaat ook automatisch tot Eurocommissaris zal worden benoemd. Integendeel, elke kandidaat wordt eerst onderworpen aan een Europees examen voor het Europese parlement. In de praktijk moet elke kandidaat verschijnen voor de parlementaire commissie die bevoegd is voor zijn of haar portefeuille. Tijdens deze ‘hearings’ wordt de kandidaat stevig ondervraagd en getest op zijn kennis en bekwaamheid voor de functie. Pas wanneer de kandidaat deze toets doorstaat en groen licht krijgt van het Europees Parlement, kan hij tot commissaris worden benoemd. In het verleden werd(en) altijd wel één of meerdere kandidaat-commissarissen geweigerd omdat ze door de Europese parlementsleden van de desbetreffende commissie als onbekwaam werden beschouwd voor de specifieke portefeuille. [DB3] Dit examen is dus niet zomaar een formaliteit.

Voor de aanstelling van de volgende lichting Eurocommissarissen vinden deze ‘hearings’, ook wel ‘Europese examens’ genoemd, plaats van 30 september tot en met 8 oktober 2019. Dan zal ook de Belgische kandidaat-Eurocommissaris, Didier Reynders, het vuur aan de schenen worden gelegd.

Stap 4: Benoeming van de nieuwe Europese Commissie

Ten slotte, wanneer alle 27 kandidaten individueel zijn goedgekeurd, stemt het voltallige Europese Parlement over het team als geheel. Pas als ook deze stemming gunstig verloopt, worden de commissarissen benoemd door de Europese Raad.

Dit gehele proces wordt geacht afgerond te zijn tegen eind oktober 2019, zodat de nieuwe Europese Commissie op 1 november 2019 kan aantreden. 

Foto: © European Union 2019 - Source : EP