No war on air pollution?

We kunnen er al lang niet meer omheen: Vlaanderen en in het bijzonder ook Antwerpen gaat gebukt onder een slechte luchtkwaliteit. Enkele citaten uit onze binnenlandse pers, alleen al maar van de afgelopen weken:

"Elke Belg verliest gezond levensjaar door luchtvervuiling"

“De lucht in grote Vlaamse steden als Brussel, Antwerpen en Gent is bij de ongezondste in Europa.”

En nog eentje, “Een pendelaar krijgt tot 30 procent meer roetdeeltjes binnen dan zijn huisgenoot die thuisblijft.”

Het is al zo ver gekomen dat mensen de boodschap krijgen dat ze maar beter binnen blijven...

En de mensen zijn er ook echt mee bezig. Een Eurobarometerenquête van begin dit jaar toonde aan dat luchtvervuiling een belangrijke zorg van de EU burgers is. 72% Van de burgers zegt dat de overheid niet genoeg doet om een goede luchtkwaliteit te bevorderen en 87% denkt dat aandoeningen aan de luchtwegen een ernstig gevolg van slechte luchtkwaliteit zijn. Een half miljoen voortijdige sterfgevallen worden elk jaar binnen Europa veroorzaakt door slechte luchtkwaliteit. Dit wordt door EU burgers geassocieerd met hoge kosten; ziekenhuisopnames, ziekteverlof en schade aan ecosystemen.

Vooral kinderen in de stad zijn extra gevoelig voor vervuiling, want zij reageren er anders op dan volwassenen doordat ze nog volop in ontwikkeling zijn. Zo ademen kinderen per kilogram lichaamsgewicht 50 % meer lucht(vervuiling) in, en ook hun natuurlijke weerstand tegen agressieve stoffen is nog niet optimaal. Bovendien spelen en sporten kinderen vaker buiten in vergelijking met volwassenen, waarbij ze meer vervuilde lucht inademen. Niet voor niets ook dat Childproof, het netwerk van middenveldverenigingen en wetenschappers dat de Gezinsbond oprichtte, bij het begin van het nieuwe schooljaar een oproep richtte aan het beleid om kinderen extra te beschermen.

De weerklank van de acties van Ademloos de afgelopen jaren, maar recent ook het Gentse initiatief van het Gentse Milieufront (dat intussen ook elders opgevolgd wordt, onder meer in Antwerpen) om witte lakens uit het raam te hangen en de Brusselse picknickacties van de afgelopen weken, tonen aan dat de publieke opinie wakker ligt van deze slechte luchtkwaliteit en actie wil zien.

De huidige EU-normen voor luchtkwaliteit zijn zwakker dan de door de World Health Organization (WHO) aanbevolen normen die bedoeld zijn om de gezondheidseffecten van luchtverontreinigende stoffen te minimaliseren. Voor fijnstof (PM2.5), een van de meest verontreinigende stoffen met de hoogste impact op de gezondheid van mensen, is de maximaal toegestane concentratie 25 μg/m3. Deze is nu 2,5 keer zwakker dan wat de WHO voor deze verontreinigende stof aangeeft, en treedt pas in 2015 in werking. Ter vergelijking: de Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) deed een voorstel voor een jaarlijkse limiet van 12 μg/m3 voor PM2.5. Veel ambitieuzer dan de EU-normen. De zwakke EU-normen, waarvan sommige al meer dan 10 jaar geleden werden afgesproken, worden momenteel door 18 van de 27 EU-lidstaten geschonden.

Er volgen de komende weken dan ook nieuwe voorstellen van de Europese Commissie om te behalen emissieplafonds voor lidstaten aan te scherpen en om meer in te grijpen aan de bron van de vervuiling door verscherpte uitstootnormen.

Maar Antwerpen hoeft helemaal niet te wachten op andere beleidsniveaus om zelf aan de slag te gaan in de strijd tegen de luchtverontreiniging. Dat het stadsbestuur daar zelf in gelooft en mee aan de slag wil, blijkt uit de keuze voor de inrichting van een lage emissiezone in de binnenstad. Die maatregel is toe te juichen. Er is echter meer nodig en er is ook meer mogelijk.

  • In de haven kunnen initiatieven rond walstroom en het ter beschikking stellen van LNG voor schepen uitgebreid worden door te investeren in de nodige infrastructuur op de kades
  • Ook in de haven kan de erg kostenefficiënte financiële ondersteuning voor het bijvoorbeeld het installeren van roetfilters op havenmachines zoals kranen opgetrokken en uitgebreid worden
  • De stookinstallaties van het stedelijk gebouwenpatrimonium bieden nog heel wat marge
  • In bestekken van openbare werken kan meer nadruk gelegd worden op het aanpakken van de luchtkwaliteit, bijvoorbeeld door maximale uitstootnormen voor bouwkranen, bulldozers, graafmachines en dergelijke op te nemen in de besteksvoorwaarden
  • In het openbaar domein is een impuls voor elektrische voertuigen mogelijk door oplaadpunten uit te breiden (Amsterdam is in juli begonnen met de uitrol van 1000 oplaadpunten!). Ook voor elektrische fietsen is dit een erg goed idee
  • Er kan een beleid ontwikkeld worden naar de pleziervaartuigen die in onze dokken aanmeren, zo heeft (weer) Amsterdam een premie voor vaartuigen die hun motor vervangen door een meer milieuvriendelijk type
  • Het stadsbestuur kan de lead nemen in de discussie over de overkapping van de Ring weer aan te pakken
  • Het parkeerbeleid kan een rol opnemen door bijvoorbeeld voertuigen met een lage emissie (elektrische voertuigen, voertuigen op LNG,...) gratis te laten parkeren
  • En last but not least: mobiliteitsbeleid kan inzetten op snelheidsverlagingen, wellicht de goedkoopste manier om luchtkwaliteit aan te pakken en tegelijk de lawaaihinder aan te pakken

In een interpellatie op de Antwerpse gemeenteraad deze week, riep ik dan ook het stadsbestuur, en de burgemeester in het bijzonder, op om de nodige urgentie aan de dag te leggen in de strijd tegen de luchtverontreiniging in Antwerpen en ik koppelde daar twee vragen aan:

1. Is de burgemeester bereid om het bestaande fijnstofplan te actualiseren, waar nodig aan te scherpen en om daarin een coördinerende rol op te nemen ten aanzien van de andere leden van het schepencollege zodat er een concreet actieplan over de stad en haar dochters kan worden uitgerold?

2. Is de burgemeester bereid een vraag te richten aan de Vlaamse minister van Openbare werken en Mobililteit om op korte termijn een permanente snelheidsverlaging door te voeren op de R1, naar bijvoorbeeld 70 of 80 km/u? Dat is wellicht de meest kostenefficiënte maatregel die bovendien quasi onmiddellijk akn ingevoerd worden en die buiten de spits, namelijk enkele uren op de middag (op dagen dat het meezit) en van de late uren tot ‘s morgens vroeg de lucht in de stad een beetje zou opklaren en de nachtrust van vele Antwerpenaren ten goede zou komen...

De burgemeester voelde zich alvast niet geroepen om te antwoorden en schoof de vragen door naar milieuschepen Ait Daoud. Waarmee meteen duidelijk werd dat hij niet zinnens is zelf te gaan trekken aan dergelijk beleid en er bovendien erg sectoraal naar kijkt. Voor hem is luchtkwaliteit iets voor de milieuschepen, terwijl er zoveel mogelijk is in de beleidsdomeinen mobiliteit, openbare werken, patrimonium, stadsontwikkeling,... Hij zou dat in handen moeten nemen en coördineren.

Schepen Ait Daoud kwam helaas ook niet verder dan te zeggen dat de bewijzen duidelijk zijn: er is een groot probleem met te luchtkwaliteit. Om te vervolgen met aan te kondigen dat er nog heel wat gestudeerd gaat worden. Verder hoorden we een paar end-of-the-pipe maatregelen (‘geen crèches bouwen waar de luchtkwaliteit ondermaats is’) en de vraag over de snelheidsverlaging op de Ring kreeg een nauwelijks gemotiveerd negatief antwoord.

Ik kan het eenvoudig samenvatten: de War on Air Pollution is niet voor meteen als het van het Antwerpse stadsbestuur afhangt. Het zal me er echter niet van weerhouden om de komende weken en maanden voorstellen te blijven doen en ook in Europa te blijven inzetten op een stevige Europese aanpak van ongezonde lucht.