Europa bindt strijd aan met wegwerpplastics

De Europese Commissie zet een belangrijke stap in de strijd tegen wegwerpplastics. “Producenten zullen ondermeer moeten opdraaien voor de kosten van het opkuisen en verwerken van zwerfvuil. En eindelijk komt er een verbod op wegwerpplastics waarvoor perfect milieuvriendelijke alternatieven voorhanden zijn. Als dat nog niet het geval is, moeten wegwerpplastics maximaal ingezameld en recycleerbaar worden en moeten ontradende campagnes consumenten laten overschakelen naar herbruikbare alternatieven.

Maandag geeft de Europese Commissie op een persconferentie meer informatie over de nieuwe richtlijn met betrekking tot wegwerpplastics die er voor moet zorgen dat het aandeel van plastics in het milieu drastisch zal verminderen. Zo’n 85 procent van alle afval dat op onze kusten aanspoelt, is plastic, meer dan de helft daarvan zijn wegwerpplactics en bijna een derde plastics die gebruikt worden in de visserij, bijvoorbeeld in visnetten. De strijd tegen wegwerpplastics heeft een groeiend draagvlak bij de bevolking. Initiatieven zoals Plastic Attac, of het initiatief van een aantal geëngageerde vrouwen, Mei Plasticvrij, in Vlaanderen krijgen veel aandacht. Meer dan 11.000 burgers en 341 organisaties doen bijvoorbeeld actief mee aan de eerste editie van Mei Plasticvrij.

De voorstellen van de Europese Commissie leggen nu ook een wettelijke basis voor de strijd tegen wegwerpplastics. De Commissie legt de lidstaten op om de consumptie van die plastics drastisch te verminderen en daarvoor ook minimale doelstellingen op te leggen. De algemene Europese doelstelling is alvast dat tegen 2030 55 procent van alle plastics recycleerbaar moeten zijn én 100 procent van alle plastic verpakkingen. 

Een aantal wegwerpplastics waarvoor een prima duurzame alternatieven bestaat wordt verboden. Het gaat om plastic wattenstaafjes, bestek, plastic borden, rietjes en de plastic stokjes waaraan ballons soms bevestigd worden.

Op andere producten zullen de producenten een waarschuwing moeten aanbrengen, zoals dat het geval is op tabaksproducten, die de consument wijst op de gezondheids- en milieurisico’s van het product. Dat gaat bijvoorbeeld over maandverbanden, vochtige doekjes en ballons.

Voor weer andere wegwerpplastics wordt de verantwoordelijkheid van de producent uitgebreid. Ze zullen bijvoorbeeld moeten opdraaien voor de kosten van het opkuisen, transporteren en verwerken van zwerfafval én van de bewustmakingscampagnes rond de gevaren van hun producten. Hier gaat het over de verpakkingen van bijvoorbeeld fastfood of zogenaamde ready-to-eat maaltijden, drankverpakkingen, filtersigaretten en losse filters, maandverbanden, vochtige doekjes, ballons en draagtasjes. 

Voor sommige verpakkingen zoals plastic drankflesjes laat de Commissie de lidstaten vrij om eventueel statiegeld in te voeren. Sowieso moet 90 procent van alle wegwerpflesjes tegen 2025 recycleerbaar zijn.  De Commissie legt ook voor bepaalde wegwerpplastics ontwerpvereisten op, zo moeten deksels en dopjes aan drankcontainers vast blijven zitten, zoals dat het geval is bij de lipjes van aluminium drankblikjes, om te verhinderen dat ze in het milieu terecht komen.

De lidstaten zijn verplicht om doeltreffende en ontradend boetes uit te vaardigen voor overtredingen van de nieuwe richtlijn. Milieu-NGO’s maar ook groepen burgers krijgen van de Commissie het recht om naar de rechtbank te stappen als ze van mening zijn dat overtreding van de richtlijn de volksgezondheid in gevaar brengt.