Europese Commissie lanceert plannen voor energieunie

De Europese Commissie heeft vandaag haar strategisch kader voor de uitbouw van een Europese Energie Unie voorgesteld. Vice-voorzitter van de sociaal-democraten in het Europees parlement Kathleen Van Brempt reageert tevreden op de aanzet van commissaris Maroš Šefčovič, bevoegd voor de Energie Unie. Eindelijk maken we komaf met het lappendeken van 28 nationale energienetwerken en kunnen we efficiënter de schone energie van de toekomst over heel Europa transporteren. Dergelijk plan zou tijdens de vorige commissie onmogelijk zijn geweest. Het mag niet bij een plan blijven. Als het de commissie menens is met dit plan, moet ze er ook voor zorgen dat er ernstig geïnvesteerd kan worden.

Het was ongetwijfeld het conflict tussen Oekraïne en Rusland en de gevolgen daarvan voor de gasbevoorrading van Europa, die het plan om een Europese Energie Unie te ontwikkelen versneld hebben. De Unie is sterk afhankelijk van energie-import; jaarlijks wordt 53 procent van onze energie ingevoerd. Dat kost ons zo’n 400 miljard euro. We moeten evolueren naar een Unie die grotendeels zelfvoorzienend is op het gebied van energie. Dat kan ook, als we inzetten op energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en een gemoderniseerde infrastructuur. De sector van de hernieuwbare energie genereert vandaag al jaarlijks een omzet van 129 miljard euro en stelt 1 miljoen mensen tewerk.

Modernisering van het Europese energienetwerk

Zo’n eeuw geleden werden de grote elektriciteitsnetwerken nationaal uitgebouwd. Maar de uitdagingen van de toekomst laten zo’n aanpak niet meer toe. Nu we meer gebruik zullen maken van hernieuwbare energie, hebben we een netwerk nodig dat een heel andere soort energieproductie aan kan. Hernieuwbare energie is wisselvallig. Soms liggen windmolenparken stil bij gebrek aan wind, maar het waait wel altijd ergens in Europa. Je moet dus energie over grote afstanden kunnen transporteren. Daarom moeten we prioritair investeren in een Europees supergrid.

Lidstaten met elkaar verbinden

Commissaris Maroš Šefčovič, bevoegd voor de Energie Unie, spreekt over energie als de Vijfde Europese Vrijheid, naast het vrije verkeer van goederen, van personen, van kapitaal en de vrijheid van vestiging. Dat betekent dat lidstaten beter met elkaar verbonden moeten worden, zodat energie vrijelijk over de grenzen heen kan stromen. Dat moet het in de toekomst zelfs mogelijk maken om de goedkoopste energieleverancier ook in het buitenland te vinden. 

Lidstaten moeten solidair zijn als er in de toekomst energietekorten dreigen. De ene lidstaat moet beroep kunnen doen op voorraden of overschotten van andere lidstaten. De Commissie wil daartoe de energiemarkt hervormen, zodat er bijvoorbeeld noodplannen op Europees niveau kunnen ontwikkeld worden. Intensere samenwerking betekent ook dat er een echte Europese regulator moet komen, een opdracht die het bestaande Agency for Cooperation of Energy Regulator (ACER) moet krijgen. Dat organiseert nu de samenwerking tussen de nationale regulatoren, maar zou meer bevoegdheden moeten krijgen.

Energie besparen

De Europese Sociaaldemocraten hebben tijdens de voorbereidende gesprekken met de Commissie, maar ook in hun eigen Position Paper over de Energie Unie, een sterke nadruk gelegd op energie-efficiëntie. De Commissie heeft energie-efficiëntie eindelijk ontdekt als een energiebron op zich. Investeren in energie-efficiëntie kan massaal jobs creëren. Je kan immers woningisolatie niet uitbesteden in Azië; dat werk moet hier worden gedaan.

Zo’n 75 procent van de Europese woningen is energie-inefficiënt. Een woning die in 2012 is gebouwd, verbruikt ongeveer 40 procent minder energie dan een die in 1990 werd gebouwd. Om een hogere energie-efficiëntie te bereiken, moeten we dus investeren. Ik ben blij dat de Commissie de toegang tot financiering van energie-efficientiemaatregelen in de bouwsector en de transportsector wil vergemakkelijken. Ook de ontwikkeling van een smart grid, zeg maar elektriciteitsnetwerken die aangestuurd worden via informatietechnologie via het internet, moet bijdragen tot een efficiënter gebruik van energie.

Energie Unie moet sociale dimensie hebben

Voor de sociaal-democraten moet een energie Unie ook een sociale dimensie hebben. Hernieuwbare energie mag geen voorrecht zijn van mensen die het kunnen betalen. We zien dat nu vooral de meest kwetsbare groepen in de minst energie-efficiënte woningen wonen. Een Energie Unie die de burger centraal stelt, moet daarom bijvoorbeeld investeren in renovatie van sociale woningen. Op het vlak van de strijd tegen energie-armoede is het voorstel van de commissie nog zwak, deels omdat het gaat om sociale maatregelen, die behoren tot de bevoegdheid van de lidstaten. Nochtans zijn er heel wat maatregelen te nemen om een sociaal energiebeleid te voeren, bijvoorbeeld door groepsaankopen of de financiering van energie-efficiëntie via distributienettarieven.

Naar een koolstofvrije economie

De Energy Union moet ook bijdragen tot de decarbonisering van de Europese economie. Tegen 2030 moet de CO2 uittoot met 40 procent dalen ten opzichte van 1990. Daartoe moet ook het Europese emissiehandelssysteem, dat gisteren werd aangescherpt, bijdragen. Volgens de Commissie moet ook het aandeel hernieuwbare energie toenemen tot minstens 27 procent in 2030. Die doelstellingen zijn voor ons te laag; voor de uitstoot van broeikasgassen zou het 50 procent moeten zijn, voor energie-efficiëntie 40 procent en voor hernieuwbare energie 45 procent. Bovendien moeten ze allemaal afdwingbaar worden, wat nu voor hernieuwbare energie niet meer het geval is.

Het allerbelangrijkste is dat er nu ook boter bij de vis komt. De ontwikkeling van de Energie Unie vraagt gigantische investeringen. Als we het enkel over besparen blijven hebben, komt die Energie Unie nooit van de grond. Het investeringsplan van Commissievoorzitter Juncker geeft een belangrijke aanzet voor de noodzakelijke investeringen in een duurzame en koolstofarme economie. Dan moeten we bij de besteding van die middelen garanderen dat ze prioritair naar de modernisering van het netwerk, naar energie-efficiëntie en de ontwikkeling van hernieuwbare energie gaan.